Yemek saatinde ekran nasıl bırakılır?

Günümüzde çocukların yaşamında ekranlar — televizyon, tablet, telefon — neredeyse kaçınılmaz bir yer tutuyor. Animasyonlar, çizgi filmler, oyunlar; çocukların ilgisini kolayca çekiyor. Ancak bu kolay çekim, sağlıklı beslenme alışkanlıkları için aynı kolaylıkta olmayabiliyor. Son yıllarda yapılan araştırmalar, yemek sırasında ekran kullanımının çocuklarda sadece uyku ya da dikkat gibi konuları değil; beslenme davranışlarını, yemek seçiciliğini ve uzun vadede sağlıklı büyüme gelişimi de etkileyebileceğini gösteriyor.

Bu yazıda, ekran kullanımı ve çocuk beslenmesi arasındaki ilişkiyi, hem iki yeni yüksek lisans araştırmasına hem de uluslararası literatüre dayanarak ele alacağız.

Ekran ve Çocuk 

• Uludağ (2021) çalışması, 3–6 yaş arasında çocuklarda televizyon, tablet ve telefon kullanımına bağlı maruz kalınan mavi ışığın; beslenme, büyüme-gelişme ve uyku kalitesi üzerinde olumsuz etkileri olabileceğini vurguluyor. Özellikle uyku düzeni bozulduğunda, çocukların genel gelişiminin ve beslenme alışkanlıklarının da zarar görebileceği belirtildi. 

• Karadeniz (2025) tarafından yapılan araştırmada ise, 48–72 aylık (yani yaklaşık 4–6 yaş) çocuklarda “problemli teknoloji kullanımı” ile “davranışsal pediatrik beslenme sorunları (DPBDÖ)” arasında anlamlı ve pozitif bir ilişki olduğu görülmüş. Yani teknolojiye -özellikle ekranlara- yoğun yönelimin, beslenme sorunlarının görülme sıklığını artırabildiği anlatılmakta. 

Bu iki çalışma, ekran kullanımının çocuk sağlığı ve beslenmesi açısından yalnızca dolaylı değil, doğrudan bir risk unsuru olabileceğini gösteriyor.

Literatürde Daha Geniş Bir Bakış

Uludağ ve Karadeniz’in sonuçları, uluslararası araştırmalarla de uyumlu:

• Ekran süresi fazla olan çocuklarda sağlıksız beslenme alışkanlıkları — daha yüksek enerji alımı, daha az sebze-meyve ve lif tüketimi — daha sık görülüyor. 

• Ekran karşısında yemek yenmesi — ya da yemek sırasında ekran kullanılması — çocuklarda yiyecek seçiciliğini (“picky eating”), yemek reddi veya yeme düzeninde bozulma ile ilişkilendiriliyor. 

• Ayrıca, uzun ekran süresi ve ekranla geçirilen zamanın çocuklarda uyku kalitesini bozabileceği, bu bozulmanın da beslenme ve genel gelişim üzerinde olumsuz etkiler yaratabileceği vurgulanıyor. 

Kısacası, “ekran + yemek” birleşimi, çocuğun hem yeme alışkanlığını hem de sağlıklı beslenme potansiyelini olumsuz etkileyebiliyor.

Yemek saatinde ekran nasıl bırakılır?

Neden Oluyor? — Mekanizmalar ve Etki Yolları

Bu ilişkinin arkasında yatan olası nedenlerden bazıları:

• Dikkat dağınıklığı & farkındalık azalması: Ekran karşısında yemek yerken çocuk, ne yediğini, ne kadar yediğini fark etmeyebilir. Bu durum ya yetersiz beslenmeye ya da aşırı, sağlıksız besin tüketimine yol açabilir.

• Yemeğin rutin, ritüel ve duyusal yönünün kaybolması: Yemek; tat, koku, dokunma gibi duyularla ve sosyal etkileşimle olan bir deneyim. Ekran varken bu deneyimlerin bir kısmı devre dışı kalıyor; bu da yeni tatlara uyum sağlamayı zorlaştırabilir.

• Uyku ve genel yaşam düzeninin bozulması: Özellikle mavi ışığa maruz kalma, uyku kalitesini ve süresini olumsuz etkileyebilir. Yetersiz/kalitesiz uyku ise iştah, metabolizma ve genel gelişim üzerinde önemli etkiler yaratır.

• Alışkanlık kazanımı & model etkililiği: Çocuk, yemek saatlerinde ekranla iç içe büyürse; “yemeğin zamanı — ekranın — birlikte” algısını öğrenir; bu da ileride sağlıklı beslenme alışkanlıklarını zorlaştırabilir.

Uygulama / Aileler İçin Pratik Öneriler

Eğer sen de evde ekran kullanımı ile yemek alışkanlığı konusunda kaygılıysan, şu öneriler yardımcı olabilir:

1. Yemekleri ekranlı ortamdan ayır — Mutfakta ya da yemek masasında telefon, tablet, tv olmayabilir.

2. Yemeği bir ritüel hâline getir — Televizyonu kapat, telefonları başka bir odada bırak, ailece konuşarak, birlikte tabağı paylaşarak yemek ye.

3. Çocukla yemeği keşfetmeye açık ol — Yeni tatları zorlamadan, sabırla ve tekrarlarla sun. Araştırmalar, reddedilen bir yemeği 6–15 kez sunmanın (farklı günlerde) çocukların o yemeği kabul etme olasılığını artırdığını gösteriyor. 

4. Ekran süresi ve zamanını sınırla — Gün içindeki toplam ekran süresini sınırlamak; özellikle yemek zamanlarında ekranı devre dışı bırakmak sağlıklı bir başlangıç.

5. Uyku düzenine dikkat et — Ekran kullanımı uyku kalitesini bozuyorsa, uyku ve beslenme düzeni olumsuz etkilenebilir; bu yüzden uyku zamanı, ekran zamanından ayrılmalı.

Günümüzün dijital çağında, ekranlar çocukların hayatına erken yaşta giriyor. Ancak bu kolaylığın, çocuklarımızın beslenme alışkanlıkları ve genel sağlığı üzerinde uzun vadeli olumsuz etkileri olabiliyor. Araştırmalar, özellikle 3–6 ve 4–6 yaş arasındaki çocuklarda ekran kullanımının; beslenme davranışlarını, seçiciliği, yeme reddini ve genel sağlıklı büyümeyi etkileyebileceğini gösteriyor.

Bu yüzden “ekransız yemek saatleri” sadece eski bir nostalji değil — çocuk sağlığı, beslenme bilinci ve aile içi ilişkiler için bilinçli bir tercih.

Ergoterapist Ayşe Selcen Özyürek

Kaynaklar 

1) Uludağ, G. (2021). Televizyon, tablet ve telefon kullanımına bağlı maruz kalınan mavi ışığın 3-6 yaş arası çocuklarda beslenme, büyüme gelişme ve uyku kalitesine etkisi (Master's thesis, Biruni Üniversitesi).

2) Karadeniz, B. (2025). Problemli teknoloji kullanımı ile beslenme davranışları arasındaki ilişkinin 48-72 aylık çocuklar bağlamında incelenmesi.

3) Shang, L., Wang, J., O'Loughlin, J., Tremblay, A., Mathieu, M. È., Henderson, M., & Gray-Donald, K. (2015). Screen time is associated with dietary intake in overweight Canadian children. Preventive Medicine Reports, 2, 265-269.

4) Fathima, N., Venkatraman, K., & Hariharan, T. S. (2024). Qualitative study on the influence of mealtime screen exposure on children’s feeding practices: perspectives from paediatricians and speech-language pathologists in Chennai, Tamil Nadu. BMJ open, 14(12), e087904.

5) Akçay, D. (2017). Çocuk ve adölesanlarin elektronik medya kullanımının obezite ve uyku sorunlarına etkisi.

6) Chilman, LB, Meredith, PJ, Southon, N., Kennedy-Behr, A., Frakking, T., Swanepoel, L. ve Verdonck, M. (2023). Aşırı seçici yiyen çocukların ebeveynlerine yönelik nitel bir araştırma: Deneyimler, stratejiler ve geleceğe yönelik yönler. İştah , 190 , 107022.